home Türkçe Araştırmalar «Asrın projesi»

«Asrın projesi»

30 Ekim’de Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan liderleri «Asrın projesi» olarak tanımlanan  Bakü- Tiflis-Kars (BTK) Demiryolu hattının açılışını gerçekleştirdiler. Demiryolunun inşası   7 Şubat 2007 tarihinde Tiflis’te Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan  hükümetleri arasında imzalanmış antlaşmadan sonra başlamış ve  on yıl sürmüştür. Neredeyse on yıldır Türkiye ve Azerbaycan «asırın projesinin»  dünyanın ekonomik ve uluslararası ilişkilerine büyük katkıda bulunacağını haykırıp duruyorlar.  Projenin gerçekten büyük ekonomik gelirler getirebileceği  merak konusu. Türkiye ve Azerbaycan’ın ekonomik gelirlerinin yanı sıra, siyasi hedefleri olurken, Gürcistan tarafı porjeye o kadar da meraklı değildir.  Aralık 2006’da Gürcistan Rus gazının  zam görmesinden  dolayı Azerbaycan’dan düşük fiyatlarla gaz almak için projeye onayını verdi. Daha  2012 yılında  yeni başbakan B. Ivanişvili bu projenin Gürcistan limanlarından  yük nakliyatlarına olumsuz etki bırkacağını  belirterek,    ekonomik açıdan elverişli olmayacağını vurguladı. Fakat Bakü Gürcistan’a sattığı gazın fiyatlarını düşürdü ve soru kapandı. Türkiye ile Kafkasya arasındaki yük trafiğinin önemli bir kısmı Poti ve Batum limanları  üzerinden aktığından Gürcistan’ın bu korkuları temelsiz değil. Ekonomik zararlar vermenin yanı sıra demiryolu  zaten Gürcistan’da güçlü  olan Türkiye ve Azerbaycan’ın etksini daha da arttıracak.

Dermiryolunun 45-60 günlük nakliye süresini 15 güne düşüreceği konuşuluyor. Erdoğan’ın dediklerine göre  Pekin’den Londra’ya gidecek bir yük maksimum 15 günde gidecek. Ancak ilk defa yükü Alat İstasyonu’ndan Mersin Limanı’na taşımak üzere yola çıkmış tren yaklaşık 8-9 saat gecikmesiyle yere varmıştır. Demek ki demiryolu söylendiği gibi kesintisiz çalışmıyor. Neden acaba ?   Türkiye’nin farklı,  Azerbaycan ile Gürcistan’nın da farklı ray aralıkları kullanması sorunlar çıkarıyor. Gürcistan ve Azerbaycan geniş ray aralığı (1520 mm) kullanıyor  ve projenin Bakü-Tiflis-Ahılkelek bölümü  bu aralıkta inşa edilmiştir. Türkiye ise, standart ray aralığı kullanıyor (1435 mm) ve Kars’tan Ahılkelek’e dek bölüm  bu aralıkta inşa edilimiştir. Ahılkelek’te  ya yüklerin bir vagondan diğerine aktarılması, ya da vagonun akslarının değiştirilmesi gerekiyor. Azerbaycan vagonları aks değiştirerek devam ettiği halde son nokta Kars olacak ve  Kars’tan öteye kabul edilmeyebilir. Böylelikle  Kars taşındığı yüklerin depolandığı ve aktarıldığı bir merkez haline gelebilir. Ancak bunlar halen  hazır değil. Böylelikle  ray aralığı farklılığı nedeniyle vagonlar tanımlanan  zamandan yere geç ulaşıyorlar.  Bu ekonomik kayıplara neden olup demiryolunu kullanabilecek taşımacıların ilgisini çekemez.

Bakü-Tiflis- Kars demiryolu projesinde ekonomik etkenin yanı sıra  politik hedefler de var. Türkiye bu demiryolu hattıyla Orta Asya Türk devletleriyle bağlanacak,  Güney Kafkasya’da Türk faktörü etkilenecek. Üstelik bu projeyle Türkiye ve özelikle Azerbaycan  başta  Ermenistan olmak üzere, İran ve Rusyay’ı  da çevrimdışı bırakmayı hedeflemektedirler. Projeye üye olan ülkeler Marmaray ve Bakü-Tiflis-Kars hattı ile Çin’den Avrupa’ya kesintisiz demiryolu ulaşımı sağlanacağı belirtirken Çin’in yüklerini Rusya topraklarından Avrupa’ya göndermek için  daha elverişli yolları olduğunu unutuyorlar.  Ne Rusya, ne Çin, ne de Kazakistan gibi ülkelerin bu demiryolunun açılışına merak göstermesi bu  demiryolunun potansiyelinin hiç olduğunu göstermektedir.