home Türkçe Araştırmalar Türkiye-İran gerginliği neden yükseliyor?

Türkiye-İran gerginliği neden yükseliyor?

Türk İran ilişkilerinde gerginlik Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, Bahreyn’e gerçekleştirdiği ziyaretten sonra başladı.  Erdoğan, Bahreyn ziyareti sırasında İran’ın Irak ve Suriye’de «Pers milliyetçiliği» politikası izlediğini belirtmişti. Erdoğan  şu ifadeleri kullanmıştı:»Suriye’nin bölünmesine karşıyız ama biliniz ki birileri de hem Suriye’nin hem Irak’ın bölünmesini istiyorlar. Irak’ın bölünmesi çalışmalarını yapanlar da var. Orada ki mezhebi mücadele aynı zamanda etnik mücadele çünkü orada da bir Pers milliyetçiliği olayı var. Bu Pers milliyetçiliği olayıyla da bir bölünme orada da söz konusu. Bunların önünü kesmemiz önünü almamız gerekiyor».

 Hemen peşi sıra Münih Güvenlik Konferansı’nda konuşan Türkiye Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu da «İran, Suriye ve Irak’ı Şii yapmak istiyor. İran’ı bölgenin istikrarı ve güvenliği için bu tür eylemlerini sonlandırması konusunda çağrıda bulunuyoruz” demişti.

Ankara’dan  İran’a yönelik yapılan açıklamalara İran tepki gösterdi.  İran Dışişleri Bakanı Sözcüsü Behram Kasımi, ülkesinin de sabrının bir sınırı olduğunu belirterek, ülkesinin tepkisini şu sözlerle ifade etmişti: «Türk yetkililerin İran’a yönelik yaptıkları konuşmalara ve kullandıkları sözlerine dikkat etmelerini umut ediyoruz. Çünkü biz bu tavırlara cevap vermek mecburiyetinde kalmak istemiyoruz. Türkiye konusunda sabırlı olacağız, ancak sabrımızın da bir sınırı var. Türk dostlarımız bu tip ifadelerini tekrarlarsa biz de susmayıp karşılık vereceğiz. Türkiye Cumhurbaşkanı’nın tutumu beklenmedik ve dostça değildi. Bu tip ifadeler, Türkiye’nin kısa vadede elde etmeyi planladığı fakat yenilgiyle sonuçlanan hedeflerine ulaşamamasından kaynaklanıyor.”

İki ülke ilişkilerinde son günlerde yeniden gerginliğe neden olan bu açıklamaların ardından İran Dışişleri Bakanlığı Türkiye’nin Tahran Büyükelçisi Rıza Hakan Tekin’i Bakanlığa çağırdı. İran Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun yapıcılıktan uzak sözleri nedeniyle bu ülkenin Tahran Büyükelçisi Rıza Hakan Tekin’in çağrıldığı ifade edildi.

Türkiye ve İran Ortadoğu’da çatışmalı bir jeopolitik mücadele içinde. Bu mücadele alanı Irak, Suriye dahil bütün Ortadoğu’yu kapsıyor. İran-Türkiye ilişkileri özellikle Suriye’de iki ülkenin birbirine zıt bir politika izlemesinden beri çok iyi gitmiyor. Ortadoğu’da jeopolitik, ideolojik ve siyasi rekabete tutuşan İran ve Türkiye olanaklı kadar  etkin mevziler  kazanmak istiyor. Dolayısıyla İran ve  Türkiye, enerji alanında olduğu gibi bazı konularda anlaşmaya varmalarına rağmen esas sorunlar var ve bunlar dostça ilişkiler kurmalarına izin vermeyecek. Diğer taraftan ABD yeni yönetimi İran karşıtı koalisyon oluşturmak istiyor ve Türk-İran ilişkilerinin son gerginleşmesi bununla bağlı olabilir. Türkiye ve İran arasındaki gerilim temel olarak ikili ilişkilerden kaynaklanmıyor, Trump ve Tahran yönetimlerinin bölgede atacağı adımlara paralel olarak seyrediyor.