home Türkçe Araştırmalar, Новости Türk-Gürcü ilişkileri ve Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu projesi

Türk-Gürcü ilişkileri ve Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu projesi

Türkiye Gürcistan’ın bağımsızlığını Aralık 1991’da resmen tanımış ilk ülkeydi, 30 Temmuz 1992’de ise iki ülke arasında Dostluk, işbirliği ve iyi komşuluk anlaşması imzalandı. Ama ikili ilişkilerin gerçek aktifliği ancak 90’lıların sonunda Gürcistan ekonomisinin farklı alanlarında, özellikle ulaştırma, turizm, inşaatta, Türk yatırımları yavaş yavaş arttığı, ikili askeri işbirliği derinleştiği ve en önemlisi Gürcistan transit ülke olarak Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol ve Bakü-Tiflis-Erzurum gaz boru hatları projelerine katıldığıyla başladı. 25 Mayıs 2005’te Bakü-Tiflis-Ceyhan petrol boru hattının Azerbaycan bölümünü açtığı zaman Azerbaycan cumhurbaşkanı Ilham Aliev, Gürcistan cumhurbaşkanı Mikhail Sahakaşvilli ve Türkiye cumhurbaşkanı Ahmet Necet Sezer tarafından Bakü-Tiflis-Kars (BTK) yeni demiryolu hattı proje hakkında üçlü deklarasyon, 7 Şubat 2007’de ise ihai antlaşması imzalandı. Türkiye başbakanı R. T. Erdoğan bu projeye “Demir Ipek yolu” adını verdi. Projenin hazırlayanlarına göre bu demiryolu Asya ile Avrupa birleştirecek ve bölgesel işbirliği ve istikrarı güçlendirecektir. Başlangıçta BTK demiryolunun açılması 2010’da öngörülürdü. Ancak 2008 beş günlük Rus-Gürcü savaşı yüzünden inşaati iki yıl ertelendi. 2010’da yenlienmiş inşaatin önce 2012, sonra da 2013’te bitirmesi söyleniyordu. Fakat bu yaz inşaatin en az bir yılla ertelenmesi, bazı uzmanlara göre de 2015’te bile işletmemesi belli oldu.

Demiryolu işletmesini engelleyen hangi hal ve şartlar var? Ilk olarak, bu proje ne ABD, ne AB, ne de Rusyanın takdirini kazanmamış (Rusya’nın yakın zamanlarda bu projeye katılması hakkında Azeri kaynaklarının iddiaları doğrulanmadı). Kaldı ki ABD kongresi resmi düzeyinde Amerikan kampanyalarının bu projeye katılmasını engelledi. Batı ülkeler Kars-Gyumrü-Tiflis demiryolu varolduğu takdirde yeni hattı inşaatina gerek olmadığını sanırlar. Üstelik, bu demiryolu Türkiye ve Azerbaycan arasında, sonra da Hazar deniziyle tüm Türk dünyasıyla dolaysız bağ kuracak, bu da Türk toplumsal ve siyasal çevrelerde evrointegrasyon siyaseti hakkında derinleşen hayal kırıklığını hesaba alırsak kuramsal bakımdan Türkbirlikçilik zihniyetinin gerçekleştirmesi için temel olabilir.

Sorunun araştırması mikro düzeyine gelerek Gürcistan’da bu projenin hiçbir zaman coşkunlukla kabul etmemiş olduğunu belirtelim. Aralık 2006’da Gürcistan Rus gazı pahalılanmasından dolayı Azerbaycan’dan gaz almak için görüşmelere başlamaya mecburdu ve her halde fiyatlarında bazı ayrıcalıklar için nihai antlaşmayı imzalamaya mutabık kalmış. Bu yüzden 2012 parlamento seçimlerinden sonra yeni başbakan B. Ivanişvilinin bu projenin Gürcistan deniz iskelelerinden yük nakliyatlarını olumsuz yönde etkileyebileceğini vurgulayıp onun ekonomik amaca uygun olup olmadığına yöneldiği gayet doğaldır. Biraz sonra bu soru gündemden çıktı da, bu korkular temelsiz değil ve gerçekten Türkiye’den Gürcistan’ın bağımlılığı arttırabilecek. Türkiye ise güvenilir müttefik değil. Türkiye Acara’nın güvenliğinin garantörü. Türkiye Abhazya’yı açıkça desteklemediği halde Türk işadamları Abhazya ile bağlarına, Türk ve Abhaz milletvekillerinin temaslarına, hatta Abhazya iki cumhurbaşkanı’nın Türkiye’yi resmi olmayan ziyaretlere daima göz yumardı. Türkiye 2008 Rus-Gürcü savaşında Montryo konvensyonunu hatırlatıp Batı ülkelerinden Gürcistan’a gelen yardımı engelledi.

Özetlersek, Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu Hattı uygulamasına teknik engellerden başka ve onlardan fazla yakın zamanlarda yenmesini gerçekçi olmayan ekonomik ve siyasal problemler mani olurlar. Gürcistan’da Türkiye’nin ekonomik özgürlükleri, Acara’da müslüman nüfus olduğu ile beraber bir gün Türk hegemonyacı planlarının gerçekleştirmesie, Gürcistan’ın ayırmasına ve Acara Özerk Cumhurriyeti’nin Türkiye’nin etkisi altına alınmasına getirebilecek.